Donup Kalmak Başarısızlık Değil: Tehdit Anında Neden Duraksarız, Bu Süre Nasıl Kısalır

Önünüzde bir şey ters gider. Ses yükselir, biri yolunuzu keser, kolunuza bir el değer. Ve bir iki saniye boyunca hiçbir şey yapmazsınız. Ne söz, ne hareket, ne bir plan.

Sonrasında insanın kafasında dönüp duran kısım da tam olarak budur. Neden öylece kalakaldım? Korkak biri değilim. Spor da yapıyorum. Ama kalakaldım.

Donup kalmak ne karakter zayıflığıdır ne de cesaret eksikliği. İnsan sinir sisteminin yaptığı en sıradan şeylerden biridir, deneyimli insanların da başına gelir ve bana olmaz demek yerine nasıl işlediğini anlamak çok daha işe yarar.

Donup kalmak dediğimiz üç ayrı şey

Aynı kelimeyle en az üç farklı durumu anlatıyoruz ve bunların çözümü aynı değil.

Birincisi yönelme duraklaması. Beklenmedik bir şey algılanır ve beden bilgi toplamak için kısa süre durur. Baş döner, nefes askıya alınır, dikkat kaynağa kilitlenir. Saniyenin çok küçük bir bölümünden bir saniyeye kadar sürer. Bu bir arıza değil. Arkanızdaki sesin bisiklet mi yoksa bir insan mı olduğunu size söyleyen mekanizma tam olarak budur.

İkincisi karar kilidi. Durumu anlamışsınızdır ama elinizde birkaç seçenek ve tek bir varsayılan davranış yoktur. Konuşayım mı? Yürüyüp gideyim mi? Telefonu çıkarayım mı? Yoksa ben mi abartıyorum? Hiçbiri seçilmez, çünkü hepsi hâlâ masadadır. Kaybedilen zamanın büyük kısmı buradadır ve eğitimin gerçekten değiştirebildiği kısım da budur.

Üçüncüsü, ezici bir tehdit altında ortaya çıkabilen daha derin bir hareketsizliktir. Kişi istese de kıpırdayamaz, sesi çıkmaz. Bu bir karar değil, istem dışı bir koruma tepkisidir. Böyle bir şey yaşadıysanız, bu sizin seçiminiz değildi ve karakteriniz hakkında hiçbir şey söylemez.

İşini yapan duraklama

Şunu net söylemek gerekiyor: birinci tür duraklama faydalıdır. Her beklenmedik harekete anında tepki veren biri hem tükenirdi hem de çoğu zaman yanılırdı. O yarım saniyelik kıpırdamazlık, neye baktığınızı çözdüğünüz yerdir.

Yani sorun duraklamanın var olması değil, uzaması. Uzamasına yol açan iki şey var: sürpriz ve kararsızlık. İkisini de azaltabilirsiniz ve bunun için olduğunuzdan daha cesur olmanız gerekmiyor.

Süreyi asıl kısaltan şeyler

İşe yarayan şeylerin neredeyse tamamı o gün değil, öncesinde kararlaştırılır.

• Erken fark edin. Önceden kazanılan her saniye, duraklamanın size bir bedele mal olmadan içine sığabileceği bir saniyedir. Mesafe ve dikkat bu zamanı kazandırır; durakta elinizdeki telefon ise harcar.
• Beş tane değil, tek bir varsayılanınız olsun. Size doğru yaklaşan biri için planınız sadece geri adım at ve aramıza bir şey koy ise, seçmeniz gereken bir menü yerine yapacağınız tek bir şey vardır.
• Önce ayaklar. Kilidi çözmekte hareket, düşünmekten daha güvenilirdir. Geri adım atmak, dönmek ya da karşı kaldırıma geçmek kararı yeniden başlatmaya çoğu zaman yeter.
• Yüksek sesle bir şey söyleyin. Net bir cümle, örneğin dur, yaklaşma ya da ilgilenmiyorum, aynı anda iki iş birden görür. Sınırı çizer ve kendi bedeninizi yeniden harekete geçirir.
• Sadece ilk hareketi çalışın. İnsanlar kafalarında koca bir kavga kurgular ama hiçbir şeyin provasını yapmaz. Onun yerine ilk iki saniyeyi çalışın: geri adım, açık eller, cümle. Gerisi zaten arkasından gelir.
• Çıkışları önceden belirleyin. Kafede, otobüste, eve dönerken nereye gideceğinizi aslında yarı yarıya biliyorsunuz. Bir kez adını koymak, o bilgiyi lazım olduğunda ulaşılabilir kılar.

Utanç neden bir sonraki seferi zorlaştırır

Donup kalma anı genelde kısadır. İnsanın sonrasında kendine anlattığı hikâye çok daha uzun sürer ve asıl zararı o verir.

Zayıf olduğum için kalakaldım diyen biri o günü hiç düşünmemeyi seçer; böylece farklı hazırlanma ihtimalini de kendi elinden almış olur. Karşılık vermeliydim diyen biri ise bedeninin gerçekleştiremeyeceği bir senaryonun provasını yapar ve bu onu hızlandırmaz, yavaşlatır.

Doğrusu çok daha basit. Sinir sisteminiz normal bir şey yaptı. Artık baskı altında nasıl davrandığınızı biliyorsunuz ve çoğu insan bunu ancak iş işten geçtikten sonra öğrenir.

Eğitim neyi değiştirir, neyi değiştirmez

Eğitim burada tek bir nedenle işe yarar. Tekrar, karar gerektirmeyen tepkiler oluşturur. Geri adımı ve elleri kaldırmayı on binlerce kez yapmışsanız, o hareket seçilmeyi beklemeden hazırdır ve karar kilidinin tutunacağı daha az yer kalır.

Ama sınırlarını da dürüstçe söylemek gerek. Birkaç ders kimseyi şiddetli bir karşılaşmadan galip çıkacak hale getirmez ve hiçbir kurs donup kalmayı ortadan kaldırmaz. Çalışan insanlar da duraklar. Eğitimin güvenilir biçimde yaptığı şey, duraklamayı kısaltmak ve ilk yaptığınız şeyin mantıklı bir şey olmasını sağlamaktır: mesafe açmak, bir kapıya ulaşmak, insanların olduğu yere gitmek. Kendini savunma oradan uzaklaşmaktır. Kazanmak değildir, birine ders vermek hiç değildir.

Bu sayfadaki hiçbir şey güvenlik vaat edemez. Erken fark etmek, mesafeyi korumak ve iş büyümeden oradan ayrılmak her zaman fiziksel bir karşılıktan çok daha etkilidir; fiziksel karşılık ancak gitmek mümkün değilse, en son çare olarak vardır. Türkiye genelinde acil durumlarda aranacak numara 112.

Çocuğunuzla bunu konuşacaksanız

Çocuklar yetişkinlerden daha sık donup kalır ve bundan daha çok utanırlar. Önce işe yarayan cümleyi kurun: ne yapacağını bilememen normal ve senin suçun değil.

Sonra bir yetişkine vereceğiniz şeyin aynısını verin, yani karar yerine tek bir varsayılan davranış. Çocuk için bu genellikle oradan uzaklaş ve güvendiğin bir yetişkine git olur. Asıl çalışılması gereken kısım ise o yetişkinin kim olduğunu gittiği her yerde tek tek adlandırmaktır: okulda kim, kulüpte kim, alışveriş merkezinde kim, eve dönerken kim. Bu soruyu önceden yanıtlamış bir çocuk, baskı altında karar vermek zorunda kalmaz.

Bu hafta nereden başlamalı

Her hafta gittiğiniz üç sıradan yer seçin. Her biri için tek bir soruyu yanıtlayın. Yapacağım ilk şey ne olurdu? Senaryonun tamamı değil. Sadece ilk şey.

Egzersizin tamamı bu ve faydanın da büyük kısmı burada.

Bunu düzgün biçimde çalışmak isterseniz, Kartal'daki kendini savunma derslerimiz tam da bu sırayla ilerliyor. Önce farkındalık ve mesafe, sakin ve acelesiz; fiziksel teknik ise işin amacı değil, en son katman. Kartal Karate Akademisi, Yakacık Spor Kulübü, Spor Cd. No:4, Cumhuriyet Mahallesi, Kartal adresinde, Pazartesi ve Cumartesi arası 09:00 ile 21:00 saatlerinde Sensei Behzad Yaghoubian ve Sensei Homa Yaghoubian ile çalışıyor. İlk ders ücretsiz. Deneme dersi için karatekartal.fit/tr/register adresinden kayıt olabilir ya da +90 501 366 56 30 numarasını arayabilirsiniz.